drs. C.A.T. de Blaaij

Dit artikel beoogt de lezer een helpende hand te bieden met het vinden van relevante juridische informatiebronnen op het Internet voor wat betreft het terrein van informatietechnologie en recht. De vermelde hyperlinks zijn bij het afsluiten van dit artikel op 15 maart 1999 gecontroleerd.

• Inleiding

 
• 1. Zoekstrategie

 
• 2. Algemene bronnen

 
• 2.1 Juridische informatie over de Europese Unie
• 2.2 Nederland - Wet- en regelgeving
• 2.3 België - Wet- en regelgeving

 
• 3. Telecommunicatierecht

 
• 3.1 Gidsen
• 3.2 Internationale/supranationale organisaties
• 3.3 Europese Unie
• 3.4 Nederland - Overheid - Wetgeving/overig -  Radio - Toezicht - Elektronische snelweg - Mededinging
• 3.5 België - Toezicht - Wetgeving - Informatiemaatschappij
• 3.6 Overige landen: wet- en regelgeving, toezicht
• 3.6.1 Duitsland - Toezicht - wetgeving - informatiemaatschappij
• 3.6.2 Frankrijk - toezicht - wetgeving
• 3.6.3 Verenigd Koninkrijk - toezicht - wetgeving - frequentie
• 3.6.4 Verenigde Staten - Wetgeving - Telecommunicatiecommissies -  Overheidsorganen - Toezicht - overig - Amerikaanse jurisprudentie

 
• 4. Computerrecht

 
• 4.1 Nederland
• 4.2 België
• 4.3 Overige landen : Duitsland,  Frankrijk, Noorwegen, Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk
• 4.4 Domeinnamen 

4.4.1 Domeinnamen en intellectueel eigendom/ merkenrechtelijke bescherming
• 4.5 E-Commerce
• 4.6 Cryptografie
• 4.7 Privacy en gegevensbescherming
• 4.7.1 Overig internationaal
• 4.7.2 Nederland
• 4.7.3 België
• 4.7.4 Duitsland
• 4.7.5 Europese Unie
• 4.7.6 Frankrijk
• 4.7.7.Verenigd Koninkrijk
• 4.7.8 Verenigde Staten
• 4.8 Uitingsvrijheid

 
• 5. Auteursrecht

Inleiding

Het grijze gebied van informatietechnologie en recht is een snijvlak van een viertal verwante rechtsgebieden: computerrecht, telecommunicatierecht, media- en auteursrecht. Scherpe scheidslijnen tussen deze gebieden zijn moeilijk te trekken. De huidige ontwikkelingen op het terrein van informatietechnologie zorgen voor een convergerende tendens tussen deze gebieden waarbij onderlinge grenzen vervagen. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van de modieuze term "Cyberlaw", een overkoepelende benaming voor de juridische aspecten van elektronische informatievoorziening.

De selectie van informatiebronnen heeft plaatsgevonden op basis van twee kwaliteitscriteria. Zowel de consistentie als ook de continuïteit waren bepalend voor de uiteindelijke keuze. Met consistentie wordt de inhoudelijke kwaliteit van de aangeboden informatie bedoeld. Continuïteit is van belang vanwege het feit dat relevante informatie voor een langere periode op het Internet voor de gebruiker beschikbaar blijft. Het World Wide Web is immers een dynamisch fenomeen. Veel informatie komt er dagelijks bij, maar verdwijnt weer net zo snel. De gekozen bronnen voldoen aan de genoemde twee criteria. 

Bij het categoriseren van de selectie van juridische bronnen naar verschillende onderwerpsgebieden heb ik gekozen voor een driedeling: telecommunicatierecht, computerrecht en auteursrecht. Mediarecht is als aparte categorie komen te vervallen en auteursrecht is een kleinere rubriek geworden. De reden hiervan is dat verwevenheid van mediarechtelijke en auteursrechtelijke aspecten met de gekozen gebieden telecommunicatierecht en computerrecht te groot was. Bovendien is het perspectief van dit artikel geënt op het perspectief van informatietechnologie en recht. De categorieën telecommunicatierecht en computerrecht sluiten in hun inhoudelijke betekenis beter aan op het technologische gebruik van informatie.
Er is momenteel nog geen geaccepteerde standaard voor de vermelding van vindplaatsen op Internet of andersoortige elektronische documenten. Wel zijn er verschillende conventies ontwikkeld. Het meest geaccepteerd wordt waarschijnlijk de norm van de International Standards Organization: ISO 690-2.

1. Zoekstrategie

Voordat men een zoekactie op het Internet begint, is het belangrijk dat men zich afvraagt binnen welke context een vraag naar juridische informatie wordt gesteld. Als het gaat om een eerste of brede oriëntatie van een onderwerp, dan is het gebruik van een algemene zoekmachine zoals Altavista, HotBot of Infoseek te prefereren. Eventueel kan men een alles-in-één zoekmachine raadplegen zoals Metacrawler of Dogpile, waarbij een aantal zoeksystemen simultaan kan worden geraadpleegd.
Al deze zoeksystemen zijn zogenaamde meta-indexen, zoeksystemen die beschikken over miljoenen geïndexeerde webpagina's. Door het ingeven van een aantal trefwoorden krijgt men al snel een idee welke websites relevante informatie kunnen bevatten. Een alternatief is het gebruik van een elektronische gids of een informatiedienst met een zoekboomstructuur, die systematisch zoeken mogelijk maakt, zoals Yahoo.

Voor het gericht zoeken van informatie over IT en recht is het aan te bevelen om als vertrekpunt een gespecialiseerde website te nemen. Een goede, eerste kennismaking biedt de website van het Instituut voor Informatierecht. Op deze site vindt u een aantal publicaties van medewerkers op de gebieden van telecommunicatierecht, auteursrecht en mediarecht, privacy en gegevensbescherming. Voorts is er een Internetbronnenwijzer beschikbaar via het menu bereikbaar onder de knop ‘Links’ en ‘Wetgeving’. Deze bronnenwijzer bevat tal van verwijzingen naar rechtsgebieden terzake.
In dit artikel worden verder de verschillende websites besproken die een breed aanbod hebben van juridische informatie. Vervolgens zal ik gedetailleerder ingaan op de specifieke websites voor informatietechnologie en recht. 

2. Algemene bronnen

• Een van de beste vertrekpunten is de Findlaw Legal Webguide. Deze Amerikaanse website herbergt een schat aan informatie en is voor juridische begrippen een ‘all purpose’ site. Via de Legal Subject Index kan men kiezen voor de volgende relevante rubrieken: communications law, cyberspace law en intellectual property met veel links naar andere relevante websites.
• Met Lawcrawler International beschikt Findlaw over een zoekoptie waarmee men binnen een nationaal domein van Internet kan zoeken zoals het Nederlandse of een willekeurig andere.


De ingang Foreign & International resources biedt veel zoekmogelijkheden.

• Catalaw is een bijzondere meta-index voor juridische informatie. Catalaw streeft ernaar om alle relevante juridische informatie, die op het Internet te vinden is, via één toegangskanaal bereikbaar te maken. De dekking van de juridische onderwerpen is zo breed mogelijk opgezet. Men kan onderwerpsgericht zoeken en de zoekactie geografisch afbakenen. Catalaw gebruikt een beoordelingssysteem voor het bepalen van de kwaliteit van de links en sorteert deze op relevantie.
• Voorts wijs ik op de handige Guide to Foreign and International Legal Databases van de New York University School of Law en de Guide To European Legal Databases. Beide zijn goede geannoteerde bronnengidsen met betrekking tot het internationale recht. Men vindt er een belangrijk aantal verwijzingen.

Juridische informatie over de Europese Unie

• De website van de van de European Law School Universiteit van Maastricht - ELSWeb bevat een goede index met beschrijvingen per lidstaat van de Unie.
• Ook het Europees Documentatiecentrum van de Katholieke Universiteit Brabant biedt een uitstekend overzicht van EU bronnen.
• De informatieserver Europa is de eigen website van de Europese Commissie. Andere websites met informatie over de Europese Unie - zoals die van de Directoraten-Generaal van de Commissie, het Europees Parlement en het Hof van Justitie - zijn via de Europa-server toegankelijk Europa heeft een index met onderwerpen.
• Eur-Lex is een nieuwe dienst van EUR-OP (het Publicatiebureau van de EU).Via Eur-Lex heeft men gratis toegang tot het Officieel Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (L en C serie). Men kan de volledige tekst van deze uitgave gedurende 45 dagen na publicatie raadplegen.
• Bovendien is er een verzameling geconsolideerde wetteksten zoals richtlijnen, verordeningen en besluiten in het Repertorium op de geldende gemeenschapswetgeving beschikbaar. In rubriek 13.20.60 (Technologie van de informatie, telecommunicatie en informatica) is deze regelgeving te raadplegen.
• Eur-Lex biedt een link naar de jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht van de Eerste Aanleg. Een index van de uitspraken van deze instanties is beschikbaar.

De volledige teksten van de arresten en conclusies zijn toegankelijk vanaf juni 1997.
• EUROPARL is de website van het Europese parlement. Hier kan men informatie krijgen over het EP, wetgeving en lopende beleidszaken van de Europese Unie. Het Parlement heeft het ‘Legislative Observatory’ geopend waar men informatie kan verkrijgen over de status van wetgevingsprocedures in het EP.
• Scad is een bibliografische databank met in totaal meer dan 250.000 documenten met referenties naar 4 sectoren: Sector A: Gemeenschapswetgeving; Sector B : Officiële publicaties van de Europese instellingen; Sector C : Artikelen uit tijdschriften; Sector D : Adviezen en standpunten van de sociale partners.
• Rapid is een databank met persberichten van de Europese Commissie, de Raad, het Hof van Justitie, de Rekenkamer enz.

2.2 Nederland

Wet- en regelgeving

• Voor het volgen van het wetgevingsproces in Nederland biedt de website van het parlement een beperkte mogelijkheid tot het raadplegen van actuele parlementaire documentatie. Helaas worden alleen conceptuele stukken zonder enige vorm van toelichting aangeboden.
• De SDU Uitgeverij echter beschikt met OPMAAT over een uitgebreider zoeksysteem voor parlementaire documentatie door betere zoekmogelijkheden via trefwoorden en een verkorte inhoudsbeschrijving. In mei 1998 introduceerde de SDU de Wettenbank. Deze online databank biedt alle geldende Nederlandse geïntegreerde wet- en regelgeving. Een gratis proefabonnement op beide databanken is mogelijk alvorens een betaald abonnement te nemen. 
• Voor meer juridische informatie kan men de rubriek Capita Selecta van Legal Net Services raadplegen of de volgende websites <http://www.juridisch.com>, <http://www.recht.nl> en <http://www.wetten.nu>. Deze websites bieden wetgeving en andere informatie - zoals tijdschriftartikelen - aan. Nederlandse jurisprudentie is helaas nog maar mondjesmaat beschikbaar.

2.3 België

Wet- en regelgeving

• Voor een algemene zoekactie naar literatuur, wet- en regelgeving over België is een bezoek aan de website van de bibliotheek van de rechtenfaculteit van de Katholieke Universiteit van Leuven de moeite waard. Men vindt er een goede opsomming aan mogelijkheden.
• Het Belgische parlement en de regering beschikken over een centrale website met een uitgebreid overzicht van links naar andere websites van federale en regionale overheden in België. De website van het Ministerie van Justitie biedt toegang tot wetgeving en het Belgisch Staatsblad. 
• De bibliotheek van het Belgische Ministerie van Justitie beschikt over een databank waar men kan zoeken naar bibliografische beschrijvingen uit tal van juridische tijdschriften.
• De arresten van de Raad van State zijn toegankelijk vanaf 1994. De websites van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat bieden de mogelijkheid om via een databank de parlementaire voorbereidingen van wetten full text te raadplegen.

3. Telecommunicatierecht

3.1 Gidsen

Er zijn behoorlijk wat bronnenoverzichten van telecommunicatie op het Internet beschikbaar.

• Een van de beste overzichten heeft de website van de Universiteit van Michigan: Telecommunication resources on the Internet.  Een speciale pagina is gewijd aan telecommunicatiebeleid en -regelgeving.
• Ook de grote juridische website Hieros Gamos biedt een goed georganiseerde en uitgebreide gids over telecommunicatierecht aan: Guide to Communications Law.

3.2 Internationale/supranationale organisaties

Op telecommunicatiegebied zijn er verschillende organisaties actief die zich met internationale regelgeving, en het toezicht op de uitvoering ervan, bezighouden. 

• In internationaal verband is de belangrijkste organisatie de International Telecommunications Union, die de verbindende schakel is tussen telecommunicatiebedrijven en nationale overheden. Op de website van deze organisatie vindt u veel informatie over tal van aspecten van het internationaal telecommunicatiebeleid.
• Het ITU Regulatory Colloquium Web Forum is een website onder auspiciën van de ITU met uitgebreide informatie over de regulering van de telecomsector wereldwijd. Er zijn zeer veel links naar papers, regelgeving, overzichten per werelddeel en per land. Veel kwesties komen aan de orde. Voor het gebruik van de informatie die op de website aanwezig is, dient men zich aan te melden met een gebruikersnaam en wachtwoord. De opgevraagde informatie is gratis
• Verder verwijs ik naar de website van de World Trade Organization voor alle documenten van The WTO negotiations on basic telecommunications over de mondiale liberalisering van telecommunicatiediensten.

• De server I*M Europe van DG XIII (telecommunicatie, informatietechnologie en toepassing van onderzoeksresultaten) verschaft toegang tot informatie over multi-media-inhoud en elektronische informatiediensten.

Op deze server is informatie beschikbaar van de Legal Advisory Board for the Information Market, de juridische adviescommissie van de Europese Commissie voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij. Deze commissie stelt informatie beschikbaar over de juridische ontwikkelingen van de informatiemaatschappij op een belangrijk aantal terreinen. Kortom een ‘one-stop-shop’ voor wetgeving, consultatiedocumenten en nieuwsberichten.
• De website van de Information Society Project Office (ISPO) is een initiatief van de Europese Commissie onder verantwoordelijkheid van DG III en DG XIII met het doel het stimuleren van nieuwe ontwikkelingen op het vlak van informatietechnologie ter bevordering van de informatiemaatschappij in Europa.

Op de ISPO website is zeer veel juridische informatie beschikbaar over informatietechnologie en telecommunicatie. Richtlijnen, aanbevelingen, discussiedocumenten, groenboeken e.d. zijn op deze website te vinden.
• Op de webpagina Legal and Regulatory Framework zijn er verwijzingen naar verschillende overzichtspagina’s:

 
• Telecommunicatiebeleid 
• Op de pagina telecommunicatiebeleid vindt men een overzicht van geconsolideerde

regelgeving vanaf maart 1996 en verder andere beleidsdocumenten vanaf die datum. 
• Voorts is er een geselecteerd overzicht van oudere officiële documenten van de periode 1984-1996 over de liberalisering en harmonisatie inclusief een actueel overzicht van wettelijke maatregelen in kader van de harmonisatie van 1998 van de telecommunicatiesector.
• Op de website van DG IV van de Europese Commissie is meer informatie beschikbaar over mededingingsrechtelijke aspecten van de telecommuncatieregelgeving. Een rapport over de stand van zaken op Europees telecommunicatiebeleid is beschikbaar: Status Report on European Union Telecommunications Policy. De laatste update is van 6 oktober 1998.
• Audiovisuele media 
• Informatiemaatschappij.

 
• Verder is er een chronologisch overzicht van regelgeving  over telecommunicatie
• Informatie over de convergentie tussen de sectoren telecommunicatie, media en informatietechnologie bevindt zich ook op deze website zoals het Groenboek: Convergentie van de Europese Commissie. 

Het Nederlandse antwoord op dit Groenboek is ook beschikbaar. De Europese Commissie heeft inmiddels (dd. 11 maart 1999) een finale inventarisatie van de consultaties van het Groenboek uitgebracht.

Overheid

• De Hoofddirectie Telecommunicatie en Post van het Ministerie van Verkeer & Waterstaat is per 1 januari omgevormd tot het Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post.

• De nieuwe Telecommunicatiewet (zowel de Nederlandse als Engelse versie) en andere regelgeving zoals de Algemene Maatregelen van Bestuur en ministeriële regelingen kan men op de website van het ministerie vinden inclusief de bijbehorende Memorie van Toelichting.
• Verder beschikbaar: een transponeringstabel m.b.t. Europese richtlijnen bijgevoegd. 
• Doorverwijzingen naar een viertal rubrieken: actueel nieuws, organisatie, beleid en publicaties.

De rubriek beleidsinformatie verwijst verder naar internationaal beleid, juridische informatie, telecommunicatie-infrastructuur en de markt. In de rubriek ‘Publicaties’ zijn uitgaven en onderzoeksopdrachten van de voormalige HDTP beschikbaar.

• De Rijksdienst voor Radiocommunicatie (RDR) is verantwoordelijk voor het beheer van het radiofrequentiespectrum ('de ether'), standaardisatie van telecommunicatie-apparatuur en handhaving van de etherordening.

• Op 1 augustus 1997 is door het ministerie van Verkeer en Waterstaat de Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA) ingesteld. De OPTA is een zelfstandig bestuursorgaan. Zij fungeert als onafhankelijke scheidsrechter in een geliberaliseerde telecommunicatie- en postmarkt. Dit bestuursorgaan heeft ook het (telefoon)nummervoorraad in beheer. 

Op de website van OPTA zijn besluiten en oordelen aanwezig benevens consultatiedocumenten en een nieuwsbrief.

• Op de website van Ministerie van Economische Zaken vindt men de nodige beleidsinformatie over het Nationaal Actieprogramma Elektronische Snelwegen en de voortgangsrapportage ervan. De minister van Justitie introduceerde in februari 1998 de nota "Wetgeving voor de elektronische snelweg". Deze op de website van het Ministerie van Justitie te raadplegen.

• De Nederlandse mededingingsautoriteit (Nma) houdt zich bezig met de naleving van en het toezicht op de Mededingingswet - ook in de telecommunicatiesector - inzake kartelverbod, concentratietoezicht en het misbruik van economische machtspositie. De Mededingingswet is op de website van de Nma te vinden.

• Het toezichthoudend orgaan op telecommunicatiegebied is sinds 1991 het Belgisch Instituut voor postdiensten en telecommunicatie (BIPT). 

De sector van de telecommunicatie wordt geregeld door twee wetten: de wet van 30 juli 1979 betreffende de radioberichtgeving en de wet van 21 maart 1991 betreffende de hervorming van sommige economische overheidsbedrijven. Deze teksten en andere uitvoeringsbesluiten zijn op de website van het BIPT te raadplegen. Voorts is er informatie over het nummerbeleid, spraaktelefonie en het frequentiebeheer beschikbaar.
• De Belgische Federale Diensten voor Wetenschappelijke, Technische en Culturele Aangelegenheden besteden op hun website aandacht aan de door de overheid gesubsidieerde onderzoeksprojecten op het gebied van telecommunicatie.
• De website van het Interdisciplinary Center for Law & Technology van de Katholieke Universiteit van Leuven biedt de nodige informatie over de ontwikkeling van de telecommunicatiesector.
• Interessant is de website van het onderzoekscentrum Studies on Media Information and Telecommunication (SMIT) verbonden aan de Vrije Universiteit van Brussel. Het onderzoek richt zich op beleidsproblemen en vraagstukken inzake informatie- en communicatiediensten en de maatschappelijke impact van deze diensten. Op de website zijn publicaties, achtergrondinformatie over activiteiten en congressen beschikbaar.
• AGORA 98 is een discussieforum op initiatief van het Ministerie van Economische Zaken, verantwoordelijk voor het telecommunicatiebeleid, en het BIPT ter bevordering van de informatiesamenleving. Hier zijn een aantal interessante papers te vinden over de ontwikkeling van de informatiemaatschappij in België.
• De belangrijkste dienstverlener in België is Belgacom

3.6.1 Duitsland

• Over de Duitse ontwikkelingen in de telecommunicatiesector is veel informatie op Internet beschikbaar. Op de website van het Duitse toezichthoudende orgaan voor de telecommunicatiesector - de Regulierungsbehörde für Telekommunikation und Post - kan men de Duitse Telecommunicatiewet en de "Multimedia"-wet vinden en gerelateerde wetgeving. Er is een toelichting van de Bondsregering over de introductie van de Multimediawet.
• Over de ontwikkeling van de Informatiemaatschappij in Duitsland is op een aantal plaatsen informatie beschikbaar. De website van de Bondsregering biedt een aantal thematische links. De website van Initiative Informationsgesellschaft Deutschland is uitermate informatief. De ‘Rat fuer Forschung, Technologie und Innovation' - een adviesorgaan van de Bondsregering - verstrekt wetgeving en achtergrondinformatie.
• Het Institut fur Informations- Telekommunikations- und Medienrecht van de Universiteit van Muenster biedt een website met veel informatie over het nationale en internationale telecommunicatie- en mediarecht. Ook zijn is er zijn er links naar Nederlandse en Belgische websites.

De TKR newsletter is kwalitatief gezien een uitstekende nieuwsbrief over de ontwikkelingen in het Duitse en Europese telecommunicatie- en mediarecht. Een gratis abonnement via e-mail is mogelijk. 

• Het Franse ministerie van Industrie, verantwoordelijk voor telecommunicatiebeleid, geeft op zijn website de nodige informatie over de gang van zaken in de telecommunicatiesector en informatietechnologie. Hier kan men terecht voor wetgeving en beleidsdocumenten.
• Het toezichthoudend orgaan Autorité de Régulation des Télécommunications (ART) heeft sinds maart 1998 een eigen website. Deze biedt zeer veel en goede informatie: regelgeving, beleidsdocumenten, besluiten en actuele berichtgeving.

• Het Department of Trade and Industry is verantwoordelijk voor het telecommunicatiebeleid. Beleidsdocumenten zijn te vinden op de webpagina: Communications and informations industry.
• The Office of Telecommunications (Oftel) is het toezichthoudend orgaan van de Britse telecomsector. Op de website is veel goede informatie beschikbaar. Rapporten, artikelen en mededelingen aangaande mededinging, nummerbeleid en tarifering, consumentenaangelegenheden en de ontwikkeling van de elektronische snelweg zijn zaken die aan bod komen.
• De Radiocommunications Agency is verantwoordelijk voor het spectrummanagement van radiofrequenties. 

3.6.4 Verenigde Staten

Wetgeving

• Wetteksten en beleidsdocumenten zijn in het algemeen beschikbaar op de website van het Amerikaanse Congres evenals de behandeling van de Telecommunication Act van 1996 in het parlement.
• De Telecommunications Act van 1996 en de geconsolideerde versie van de Communications Act van 1934 (incl. de opgenomen wet van 1996) zijn op verschillende plaatsen (1 en 2) te vinden.
• Op de website van de Federal Communications Commission is er een rapport over de implementatie van de Telecommunications Act.

• Een van de vaste commissies van het Huis van Afgevaardigden is The Subcommittee on Telecommunications, Trade, & Consumer Protection. 
• De Senaat heeft een Communications subcommittee.

• The Office of Telecommunications is een overheidsorgaan dat als onderdeel van de U.S. Department of Commerce vooral een verbindingsfunctie heeft tussen de telecommunicatie-industrie in de Verenigde Staten en overheidsinstanties in andere landen.
• Overheidorganen: 
• Er zijn nog diverse organisaties die zich bezighouden met telecommunicatie- en technologisch beleid. De National Telecommunications and Information Administration (NTIA) is een onderzoeksorgaan van de U.S. Department of Commerce die zich ten doel stelt de ontwikkeling van benodigde telecommunicatie-infrastructuren de stimuleren.
• De NTIA adviseert de Amerikaanse regering via het onderdeel Office of Policy Analysis and Development. Daarnaast is het Office of Spectrum Management verantwoordelijk voor de verzorging van het federale frequentiespectrum. Het NTIA's Office of International Affairs draagt zorg voor de internationale initiatieven bij een verdere liberalisering van de telecommunicatiemarkt.
• De Information Infrastructure Task Force (IITF) is een, door het Witte Huis ingestelde, werkgroep om het beleid van de Elektronische Snelweg - de National Information Infrastructure (NII) – vorm en inhoud te geven. Binnen de ITTF zijn er drie commissies werkzaam:
• Telecommunications Policy
• Information Policy en 
• Applications and Technology
• Er zijn publicaties beschikbaar

• De Federal Communications Commission is het reguleringsorgaan voor alle media- en communicatiediensten in de Verenigde Staten. De site beschikt over een schat aan waardevolle informatie op telecommunicatie- en mediagebied. De verschillende afdelingen van de FCC hebben ieder een eigen homepage van waaruit men op zoek kan naar bepaalde documenten.
• Het 'Common Carrier Bureau' reguleert telefoon en telegraafdiensten
• het 'International Bureau' reguleert internationale zaken en satellietcommunicatie
• het 'Mass Media Bureau'  reguleert de televisie en radio-omroep
• het 'Wireless Bureau' reguleert mobiele en draadloze communicatie
• het 'Compliance & Information Bureau' onderzoekt overtredingen and verstrekt informatie
• het 'Office of Engineering & Technology' beheert het frequentiespectrum en en bevordert de ontwikkeling van de nieuwe communicatiediensten
• het 'Cable Services Bureau' reguleert de kabeltelevisie
• de 'Office of the Inspector General’ is een intern controle orgaan van de FCC voor het bewaken van de beleidsprogramma's
• de 'Office for Plans and Policy' assisteert en adviseert de Commissie ten aanzien van de ontwikkeling van het communicatiebeleid
• de 'Office of  the General Counsel' is de juridische raadgever van de FCC.
• De FCC geeft een dagelijkse nieuwsbrief uit: de Daily Digest. Deze attendeert op nieuw te verschijnen beleidsdocumenten, besluiten e.d. Via de listserver van de FCC kan men zich hierop abonneren.

Andere relevante websites op telecommunicatiegebied zijn de volgende: 

• Columbia Institute for Tele-Information is een onderzoeksinstituut gespecialiseerd in informatiemanagement en telecommunicatiebeleid. Een van de belangrijkste projecten is de verdere ontwikkeling van het Virtual Institute of Information een platform voor de uitwisseling van wetenschappelijke informatie op bovengenoemde terreinen. Ook hier is waardevolle informatie te raadplegen. Veel rapporten en tal van wetenschappelijke papers zijn online toegankelijk. 
• Het Communications Media Center van de New York Law School biedt een goed overzicht van wetgeving, artikelen, papers en nieuws. 
• Internet Telecommunications Project. Deze site bevat bronnen die aangeven op welke wijze telecommunicatiebeleid invloed heeft op het Internet en vice versa. Er zijn papers en links m.b.t. beleid van de FCC, universele dienstverlening, spraaktelefonie via Internet etc. 
• Keith O'Brian's Telecommunication Directory is een goede website voor actueel nieuws en informatie over allerlei organisaties in de telecomsector. 
• The Benton Foundation zet zich in voor het Amerikaanse publieke belang inzake het telecommunicatiebeleid. Deze website beschikt over een uitstekende nieuwsbrief: Benton Communications Headlines. Deze elektronische knipselkrant komt dagelijks uit en bevat een selectie uit de Amerikaanse pers. Voor een abonnement op the Benton Communications-Related Headlines, stuur een email naar listserv@cdinet.com. In het tekstgedeelte alleen vermelden: subscribe benton-compolicy YourFirstName YourLastName. Voorts is er een virtuele bibliotheek waar vele beleidsdocumenten zijn te raadplegen (ook internationaal). 
• Diverse Amerikaanse advocatenkantoren gespecialiseerd in telecomunicatierecht bieden op hun websites goede informatie aan zoals Blumenfeld & Cohen, Pepper & Corazzini Informational Memos en Cole, Raywid & Braverman: Recent Developments

• De volledige uitspraken van het Amerikaanse Hooggerechtshof (vanaf 1893!) zijn te raadplegen op de website van Findlaw.
• Voor de uitspraken van de United States Courts of Appeals van de afgelopen jaren kan de site van Emory Law School's U.S. Federal Courts Finder worden bezocht.

Computerrecht als zodanig is een diffuus gebied. Gemakshalve rubriceer ik de problematiek van domeinnamen, e-commerce, cryptografie, privacy- en gegevensbescherming in relatie tot de elektronische omgeving in deze rubriek.

4.1 Nederland

• De website van Het Nederlands Genootschap voor Informatica, afdeling Computerrecht bevat talrijke links naar websites t.a.v. informatietechnologie en recht. Wie specifieke informatie zoekt over domeinnamen, electronic commerce, millenniumbug problemen, privacybeveiliging, cryptografie en rechtsinformatica kan hier zijn hart ophalen.
• Een andere geschikte plaats is de Tilburg Internet Law Library. Deze website heeft een transparante zoekstructuur. In de hoofdrubriek Information and Communication Technology and Law vindt men diverse zoekingangen naar wetgeving, organisaties, elektronische tijdschriften etc. op de gebieden Computer Crime, Encryption, Intellectual Property, Liability, Millennium, Privacy.
• Een overzicht van onderzoeksinstituten en onderwijsinstellingen die zich in Nederland en daarbuiten bezighouden met wetenschappelijk onderzoek naar recht en informatica is te vinden op de website van de Katholieke Universiteit van Nijmegen.
• Voorts loont het de moeite om de website van ITER te bezoeken, een onderzoeksprogramma gestimuleerd door de Nederlandse overheid op het gebied van informatietechnologie en recht.

• Het Interdisciplinary Center for Law & Technology van de Katholieke Universiteit van Leuven biedt een aantal goede juridische links voor recht en informatietechnologie. 
• Droit et Nouvelles Technologies is een non-profit organisatie die veel informatie verschaft.
• Verder is er in Namen aan de Universitaires Notre-Dame de la Paix het Centre de Recherches Informatique et Droit verbonden. Er zijn verwijzingen naar een aantal gebieden: o.a. electronic commerce, verbintenissenrecht, auteursrecht, telecommunicatie en privacy. Er zijn tal van documenten beschikbaar.

Duitsland

• De juridische faculteit van de Westfälische Wilhelms-Universität Münster biedt een ‘ausgezeichnete’ website over de juridische aspecten van computernetwerken.

• Een goede website is CyberlexNet een website die artikelen en papers bevat, een discussieforum en veel verwijzingen naar andere websites met franstalige informatie over de juridische aspecten van informatietechnologie.

• Ook het Norwegian Research Center for Computers and Law (NRCCL) onderscheidt zich door een goed gestructureerde website met veel en goede verwijzingen naar bronnen op gebied van computer- en telecommunicatierecht.

Er zijn vele sites om informatie te raadplegen, daarom een kleine selectie: 

• De UCLA Online Institute for CyberSpace Law and Policy. Deze website beschikt over een bibliografie over ‘cyberlaw’, verder komen wetgeving en jurisprudentie aan bod.
• CyberSpace Law  (niet meer werkend) van de John Marshall Law School. Via een uitgebreid menu wordt u doorverwezen naar relevante wetteksten, jurisprudentie, artikelen en links die met elkaar worden gecombineerd. 
• Harvard Information Infrastructure Project. Een site met zeer veel relevante informatie Vooral de HIIP Policy Gateway is een juweel. Warm aanbevolen 
• Kuesterlaw . Gespecialiseerd in recht en technologie. Veel jurisprudentie en octrooirecht m.b.t. software. 
• The Perkins Coie Internet Case Digest: een zeer goede site met veel Internet gerelateerde jurisprudentie zowel Amerikaans als internationaal. 

• Cyberspace law center is een goede website met veel links. Goede zoekmogelijkheden worden geboden maar op de website is geen primair informatiemateriaal te vinden.

• Op 5 juni 1998 publiceerde de Amerikaanse regering een zgn. White Paper (titel: Management of Internet Names and Addresses) inzake het beleid voor de registratie van domeinnamen en Internetadressen. Hiermee werd een belangrijke stap gezet in de privatisering van het registratiebeleid en beheer van domeinnamen.

Al eerder, in januari 1998, werd een Green Paper gepubliceerd (Titel: A Proposal To Improve Technical Management Of Internet Names And Addresses) en een verzoek om publiek commentaar op de komende wijziging van de beheersorganisatie in relatie tot domeinnamen.
• Taken en bevoegheden van de Internet Assigned Numbers Authority (IANA) zijn kort geleden geprivatiseerd en overgegaan op de nieuwe non-profit organisatie Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN).
• De Europese Unie heeft bij monde van de lidstaten en de Europese Commissie gereageerd op de Green Paper en White Paper. 
• In aanvulling hierop bevat de website van de Legal Advisory Board bevat een aantal links naar de juridische problematiek van domeinnamen in verschillende landen. Verder verwijs ik naar andere documenten van de Europese Commissie inzake het gebruik van domeinnamen.
• Ook de ISPO site heeft een webpagina met 'DNS related matters'.

4.4.1 Domeinnamen en intellectueel eigendom

• Voor meer informatie over toewijzingen en het beleid en het gebruik van domeinnamen wat betreft het Generic Top Level Domain Name Space Of The Internet Domain Name System (gTLD-MoU) kan de World Intellectual Property Organisation-website worden geraadpleegd en het document The Generic Top Level Domain Memorandum Of Understanding.
• De WIPO is het internationale orgaan dat aanbevelingen doet inzake de intellectuele eigendomsaspecten van domeinnamen in het kader van het 'Internet Domain Name Process'.  Het WIPO 'Internet Domain Name Process' bestaat uit drie fasen waarbij in elke fase de WIPO een verzoek heeft gedaan voor een Request for Comments (WIPO RFC-1,2 en 3). 

In de derde fase is een interim rapport gepubliceerd op basis van de bevindingen in de tweede fase. Dit rapport bevat voorlopige aanbevelingen voor wat betreft de registratie van domeinnamen en de merkenrechtelijke bescherming ervan.
• De ICANN heeft intussen richtlijnen opgesteld op basis waarvan mededinging mogelijk wordt in het registeren en beheren van domeinnamen door geaccrediteerde een intellectuele eigendomsrechten worden beschermd.
• Tegengas vanuit het publieke domein wordt gegeven door de Amerikaanse belangenorganisatie de Domain Name Rights Coalition (DNRC). Een goed overzicht over de ontwikkelingen rondom domeinnaamgeving is ook beschikbaar op de website van de Internet Society

In Nederland houdt de Stichting Internet Domein registratie Nederland zich bezig met de registratie van domeinnamen in Nederland.

E-Commerce begint economisch gezien een steeds belangrijke rol spelen. Veel acties worden ondernomen om ecnomische en technische barrieres te slechten. Tegelijkertijd wordt nieuwe regelgeving geïntroduceerd of voorbereid. 

• De Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) heeft initiatieven genomen met betrekking tot de verschillende juridische aspecten van E-commerce zoals economische, informatiebeveiliging, privacy, elektronische handtekening, en richtlijnen inzake cryptografie bij de OECD te vinden.
• De website van de Legal Advisory Board van de Europese Commissie biedt de nodige verwijzingen naar relevante wetgeving en documenten van de Europese Unie, Verenigde Staten en andere landen op het gebied van e-commerce evenals de ISPO server.
• Programma's van de Directoraat Generaal III voor industriebeleid behelzen o.a. de ontwikkeling van de 'Global Information Society' en 'Electronic Commerce'.
• De Verenigde Naties doen ook een duit in het elektronische zakje via de Commission on International Trade Law : Model Law on Electronic Commerce. In dit kader van belang de Proposed Uniform Commercial Code Article 2B, Licenses.
• De ITL Chronological List of International Trade Law Treaties and Other Relevant Trade Instruments website herbergt een schat aan informatie toegankelijk via het onderwerpsregister. Wet- en regelgeving m.b.t. e-commerce, elektronische handtekening, verwijzingen naar andere websites. Zeer aanbevelenswaardig.

• Crypto Law Survey van Bert-Jaap Koops is ongetwijfeld de meest uitgebreide website betreffende cryptografie. Er is een zeer ruim aanbod van wet- en regelgeving en informatie over de status quo van cryptogafie in een groot aantal landen. 
• Interessant is een uitgebreid overzichtsrapport, getiteld An International Survey of Encryption Policy van the Global Internet Liberty Campaign, een internationale organisatie die opkomt voor informatievrijheid op Internet.
• Voorts is het de moeite waard om Cryptography links bezoeken, een website met verwijzingen naar diverse technieken en mogelijkheden van cryptografie en computerbeveiliging. Cryptome verschaft actueel nieuws over ontwikkelingen in cryptografie. 

Internationaal

Op de website van de Global Internet Liberty Campaign-organisatie biedt de webpagina An International Survey of Privacy Laws and Practice een uitstekend overzicht van internationale wetgeving. Er wordt statusinformatie vertrekt over de privacy situatie in 52 verschillende landen.

• De EU-Privacy Richtlijn - sinds 25 oktober 1998 van kracht - is in de Nederlandse versie te raadplegen op de website van de Rijksuniversiteit Limburg.
• De nieuwe Wet Bescherming Persoonsgegevens (incl. de memorie van toelichting) en de oude Wet Persoonsregistratie van 1988 zijn eveneens hier te vinden.
• Het Nederlandse toezichtsorgaan de Registratiekamer heeft een eigen website. Hier zijn tal van adviezen aan de regering, achtergrondstudies en onderzoeksrapporten verkrijgbaar.

• Het toezichthoudend orgaan op de privacy in België is de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. De website biedt enige informatie aanwezig over de werkzaamheden. Ook kan men de papers raadplegen van de 19th International Conference Privacy Data Protection Commissioners -1997.
• Verder heeft het Centre de Recherches Informatique et Droit van de rechtenfaculteit van Universitaires Notre-Dame de la Paix een webpagina met links over privacy.

Privacy in Belgium - A Resource Guide is ook de moeite waard. 

• Op de website van de juridische faculteit van de Humboldt Universiteit in Berlijn zijn verwijzingen voor wet-en regelgeving van privacy en gegevensbescherming in Duitsland en de Duitse deelstaten te vinden. De actuele versie van de Duitse Bundesdatenschutzgesetz is ook te raadplegen.Europa

• De Legal Advisory Board van de Europese Commissie heeft een speciale pagina gewijd aan de privacy problematiek en het Europees beleid ter zake.

• Het Franse orgaan Commission Nationale de l'Informatique et des Libertés (CNIL) houdt zich bezig met het toezicht op persoonsgegevens. Op de website van deze organisatie is de Franse wetgeving hierover aanwezig en zijn er verwijzingen naar beleidsdocumenten.
• Interessant is ook Netizen: Le Bulletin Lambada, een Franse nieuwsbrief over online privacy en vrijheid van meningsuiting. Beschikbaar in het Frans en Engels.

• Het Engelse toezichtsorgaan voor persoonsgegevens is de Data Protection Registrar.
• De Data Protection Act 1984 (c. 35) en Data Protection Act 1998 (c.29) is te raadplegen op de website van HMSO, de Engelse staatsdrukkerij.
• Er is een consultatiedocument beschikbaar over de introductie van de Europese privacy richtlijn Consultation paper on the EC Data Protection Directive (95/46/EC).
• Een overzichtspagina met informatie over privacy in het Verenigd Koninkrijk is beschikbaar op de website van Privacy International, een publieke belangenorganisatie. 

• Het Amerikaanse Ministerie van Justitie beschikt over een Office of Information and Privacy. Op deze site is de actuele wetgeving beschikbaar: the Privacy Act 1974 en 1997 en de Freedom of Information Act. Verder zijn verwijzingen naar beleidsdocumenten.
• De Electronic Privacy Information Center (EPIC) bevat een goed georganiseerde en geannoteerde gids: EPIC Online Guide to Privacy Resources. Er is een nieuwsbrief beschikbaar: EPIC ALERT.
• ‘The privacy page’ geeft ook een uitstekend overzicht van de huidige ontwikkelingen.

• De Legal Advisory Board heeft een speciale pagina gewijd aan uitingsvrijheid via Internet en andere beleidsinitiatieven zoals de bescherming van minderjarigen.
• Allerlei belangenorganisaties die opkomen voor communicatie- en informatievrijheid zijn actief op het Internet. Een van de meest waardevolle is wellicht de website van de Electronic Frontier Foundation. De elektronische archieven bevatten zeer waardevol juridisch materiaal – o.a. jurisprudentie - over informatievrijheid.

5. Auteursrecht

Auteursrecht komt bij eerdergenoemde sites ruimschoots aan de orde bij vooral de websites gespecialiseerd in websites. Hier volgen nog een paar gespecialiseerde sites:

• De International Federation of Library Associations and Institutions, heeft op haar website een goede lijst met internationale bronnen op het gebied van auteursrecht: Copyright and Intellectual Property Information Policy Resources.
• CyberSpace Law Center: Copyright is een index met auteursrechtelijk gerelateerde bronnen, overheidsorganen, organisaties, niewsgroepen en international materiaal. 
• EFF Intellectual Property Online: Patent, Tradeark & Copyright Archive biedt een uitgebreid archief aan met papers op het gebied van intellectuele eigendomsaspecten en informatietechnologie, tevens vele andere handige verwijzingen naar elders. 
• De EU Legal Advisory Board heeft een aantal webpagina’s voor auteursrecht. Verwijzingen naar Europese wet- en regelgeving, richtlijnen, voorstellen, papers en verwijzingen naar andere bronnen op het Internet. Voor elk wat wils.
• Een belangrijke verwijzing is er naar de Europese Databankrichtlijn. De lidstaten van de EU zullen hun auteurswetten dienen aan te passen aan een regeling ie het mogeljk maakt het opvragen of het hergebruik van gegevens in een databank te verbieden: het extractierecht.
• Imprimatur is een project geïnitieerd door de Europese Commissie met als doel te onderzoeken op welke wijze elektronische auteursrechten kunnen worden beschermd. Er is veel onderzoek gedaan naar electronic copyright management systemen. Een goede informatiebron waar een aantal belangwekkende onderzoeksrapporten beschikbaar is.
• Stanford University biedt een uitstekende website aan over het fair use beginsel binnen het Amerikaanse auteursrecht. 
• De website van de U.S. Copyright Office van de Library Congress is ook de moeite waard(). Sinds oktober 1998 is de Digital Millenium Copyright Act van kracht. Hiermee wordt de Amerikaanse auteurswet aangepast aan de bestaande internationale WIPO verdragen. Hierover is een memorandum beschikbaar.
• Een andere belangwekkende juridische kwestie is de Tassini-zaak. De vraag naar de beschikking over de elektronische rechten op het hergebruik van oorspronkelijk gedrukte informatie staat hier centraal. Een zaak van groot belang voor het exploitatierecht van elektronische informatie.

Geplaatst 21.02.2001